Biuletyn

Koła Miłośników Dziejów Grudziądza

Klub „Centrum”

Spółdzielni Mieszkaniowej

 

 

Numer 4                                                          Rok I

Data odczytu:11.6.2003                  Data wydania: 11.6.2003

Referent: mgr Stanisław Poręba.

 

Mirosław Bezłuda (1898-1946)

- zapomniany pisarz grudziądzki

 

W ostatnich miesiącach 1927 r. do pomorskich księgarń dotarła niewielka broszura. Na zielonej okładce narysowane były gwiazdy, a między nimi kometa rzucająca promienie na Ziemię. Na tle tych promieni znajdowały się litery U.E.A. Skrót ten oznacza: Universala Esperanto Asocio, czyli Światowy Związek Esperancki. Wewnątrz,. na karcie tytułowej widniało nazwisko: Ferdynand Neumeuer, dalej tytuł: „Na ruinach wieży Babel”, i miejsce wydania: Grudziądz 1927.

Tekst broszury, liczącej 30 stron druku, podzielony jest na 6 rozdziałów:

I.      Dokuczliwy stan. Konieczność współczesnego środka porozumiewawczego.

II.      Pierwsze próby a język międzynarodowy esperanto.

III.      Zalety esperanta. Esperanto a propaganda narodowa. Dowody pozyskania zwolenników.

IV.      Polska kolebka esperanta. Twórca esperanta. Rozwój języka do 1917 r.

V.      Rozwój esperanta 1917-1927.

VI.      Obecnie u nas. Zakończenie Wskazówki.

Broszura „Na ruinach wieży Babel” wydana została przez Księgarnię Nakładową Zakładów Graficznych i Wydawniczych Wiktora Kulerskiego w Grudziądzu, w nakładzie 5000 egz. Była ona sprzedawana również przez Księgarnię Wysyłkową Wiktora Kulerskiego i dzięki temu pewna ilość egzemplarzy rozeszła się po całej Polsce. Na przełomie 1927 i 1928 r. notatki oraz krótkie wzmianki o niej pojawiły się w całej prasie pomorskiej. Na początku lutego 1928 r. pisał o niej grudziądzki tygodnik „Pochodnia”, organ Polskiej Partii Socjalistycznej, na Pomorzu. Ponieważ nakład broszury uległ szybko wyczerpaniu, redakcja „Pochodni” – na żądanie swoich czytelników - drukowała ja latem 1928 r. na swoich łamach w odcinkach (nr 14-21).

            Obecnie broszura ta jest przysłowiowym „białym krukiem”. Nigdy nie pojawiła się na żadnej z aukcji księgarskich czy bibliofilskich. Egzemplarz jej (prawdopodobnie jedyny w krajowych bibliotekach) zachował się w zbiorach Biblioteki Narodowej w Warszawie. Na terenie Grudziądza jeden jej egzemplarz znajdował się kiedyś w zbiorach miejscowego bibliofila, obecnie nieżyjącego. Jakie są dalsze losy tego egzemplarza broszury, nie udało się ustalić.

 

Kim był autor broszury „Na ruinach wieży Babel”? W okresie dwudziestolecia międzywojennego na terenie Grudziądza był on znaną postacią – jako nauczyciel, działacz polityczny i społeczny, wydawca, literat i publicysta. Używał pseudonimu literackiego „Mirosław Bezłuda”. Wspomniana broszura jest w pewnym sensie jego debiutem literackim.

            Ferdynand Neumeuer urodził się 5 lipca 1898 r. we Lwowie, w rodzinie nauczyciela. W rodzinnym mieście ukończył seminarium nauczycielskie i wstąpił do Polskiej Partii Socjalistycznej. Od lat szkolnych interesował się językiem esperanto. W 1920 r. zamieszkał w Grudziądzu i podjął pracę jako nauczyciel szkół powszechnych. Od około 1924 r. związany był na stałe ze Szkołą Powszechną nr 3 im. K. Marcinkowskiego. Mieściła się ona w budynku dzisiejszego II Liceum Ogólnokształcącego, przy dawnej ulicy Brackiej a obecnie Marcinkowskiego. Nawiązał kontakty ze środowiskiem grudziądzkich socjalistów. Często występował jako mówca na zebraniach i wiecach.

            Współpracował jako korespondent z prasa grudziądzką m. in. z „Gazetą Grudziądzką”, „Gońcem Nadwiślańskim” i tygodnikiem „Pochodnia”, organem PPS na Pomorzu. Około 1930 r. z listy PPS został wybrany na członka Rady Miejskiej Grudziądza. Rada delegowała go do Podkomisji do Spraw tzw. „Madery” badającej warunki życia bezrobotnych w osiedlu o tej nazwie. W 1930 r. założył własne pismo „Ekspres Pomorski”, którego łamy sam głównie zapełniał. Pismo wychodziło prawie 3 lata. Nie zdobyło sobie jednak większej popularności w Grudziądzu.

            W 1932 r. głównie z jego inicjatywy, powstała w Grudziądzu Pomorska Spółka Wydawnicza – Wydawnictwo Książek. Siedziba jej mieściła się przy ul. Szewskiej 9. Wydawnictwo to wydało, pod pseudonimem „Mirosław Bezłuda”, jego 4 powieści: „Akademia Jóźka” (1932), Madera (1933), „Jóźko żołnierzem polskim” (1934) i „Szerokie plecy” (1936).

            W „Maderze” opisał losy i drogi życiowe bezrobotnych z grudziądzkiego osiedla o tej samej nazwie. Bohaterowie tej powieści mówią gwarą zwaną przez językoznawców „dialektem grudziądzkim”. Tematem powieści. „Szerokie Plecy” były nadużycia w organach samorządowych na przykładzie Magistratu Miasta Grudziądza....

Dalsze dwie jego powieści, „Wolne niewolnice” i „Martyrologia Jóźka” (III część trylogii o Jóźku), zapowiadana w ówczesnej prasie pomorskiej, prawdopodobnie nie ukazały się drukiem. W każdym razie ich egzemplarzy brak w bibliotekach. W 1936 r. pracował też nad powieścią o tematyce fantastycznej „Jutro będzie tak...”. Jej rękopis zaginął w latach wojny.

W 1934 r. Ferdynand Neumeuer przeszedł na emeryturę i założył sklep z materiałami piśmiennymi oraz książkami. Głównie sprzedawał podręczniki szkolne lwowskiego Państwowego Wydawnictwa Książek Szkolnych. Po 1938 r. mieszkał w Warszawie. W latach II wojny światowej był więziony w obozach koncentracyjnych na terenie Niemiec. Po powrocie do kraju kierował Biurem Ziem Zachodnich przy Centralnym Komitecie Wykonawczym PPS w Warszawie. Na zlecenie Biura napisał broszurę „Prawda o Ziemiach Zachodnich” (Warszawa 1946). Ostatnia jego powieść – „Z powrotną falą na zachód” – była drukowana w 1946 r., w odcinkach, w grudziądzkim dzienniku „Głos Pomorza”.

            Ferdynand Neumeuer zmarł tragicznie 7 września 1946 r. W Warszawie. Grób jego znajduje się na Cmentarzu Powązkowskim.

            Dość dziwne były dalsze losy jego broszury „Prawda o Ziemiach Zachodnich. Około 1950 r. – w oparciu o zarządzenie ówczesnego ministra kultury i sztuki – Leona Kruczkowskiego- egzemplarze jej wycofano z bibliotek i zniszczono. Są dzisiaj dużą rzadkością.

            Broszura Ferdynanda Neumeuera „Na ruinach wieży Babel” jest ciekawym przyczynkiem do dziejów języka esperanto na Pomorzu.

 

 Ważniejsza literatura:

1.        J. Chamot, Mirosław Bezłuda, pisarz z Grudziądza, „Dziennik Wieczorny (Bydgoszcz), 1967, nr 180. s.5.

2.        J.Chamot, Kr. Drewniak, Zapomniany pisarz i działacz z Grudziadza, „Nowości” 1978, nr 260. s.4.

3.        Wł. Łatuszyński, Jeszcze o Mirosławie Bezłudzie, „IKP”, 1961, nr 187, s.4.

4.        A. A. Olkiewicz, Mirosław Bezłuda – zapomniany pisarz grudziądzki, „IKP”, 1961, nr 181, s.4.

5.        S. Poręba, Ferdynand Neumeuer, ps. „Mirosław Bezłuda” (1898 – 1946), nauczyciel, wydawca, literat, działacz socjalistyczny, {w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 22, s.695.

6.        S. Poręba, Ludzie dawnego Grudziądza. Ferdynand Neumeuer (1898 –1946), „IKP”, 1983, nr 160, s.8.

7.        S. Poręba, „Na ruinach wieży Babel” (Przyczynek do dziejów języka esperanto na Pomorzu), „Pomorze” (Gdańsk), 1988, nr 1, s. 25-26.

8.        S. Poręba, Z tradycji kulturalnych Grudziądza. Socjalista na Maderze, „Nowości”, 1997, nr 117, s.9.