Biuletyn

Koła Miłośników

Dziejów Grudziądza

Inż. E. Herzberg

Rok III: 2005                                      Numer 31 (70)

Data odczytu:   23.11.2005           Data wydania: 23.11.2005

 

mgr Stanisław Poręba

 

INŻ. EDWARD HERZBERG (1875-1944)

– WYBITNY NAUCZYCIEL SZKOLNICTWA ZAWODOWEGO W POLSCE

Najbardziej znanym nauczycielem, pracującym w szkolnictwie zawodowym w okresie dwudziestolecia międzywojennego na terenie województwa pomorskiego był inż. Edward Herzberg, dyrektor Państwowej Szkoły Budowy Maszyn (PSBM) w Grudziądzu. W 2004 r. minęła 60. rocznica jego śmierci, a w tym roku minęła 130. rocznica jego urodzin.

Edward Herzberg urodził się 2 czerwca 1875 r. w Warszawie. W rodzinnym mieście ukończył znane gimnazjum Wojciecha Górskiego. W 1898 r. ukończył studia na Politechnice w Wiedniu z tytułem inżyniera. Przez szereg następnych lat pracował jako inżynier kolejowy w Galicji. Publikował też artykuły w czasopismach technicznych. W 1907 r. ukazał się drukiem we Lwowie jego podręcznik „Obrabiarki do metali”, a kilka lat później podręcznik „O  mechanizmach maszyn narzędziowych”. Około 1910 r. przeszedł do pracy w szkolnictwie zawodowym obejmując stanowisko nauczyciela Szkoły Przemysłowej we Lwowie i wykładowcy Politechniki Lwowskiej. Ze Lwowa przeniósł się do Krakowa, gdzie pracował na Wydziale Mechanicznym miejscowej Szkoły Przemysłowej. W latach 1916—1920 ukazały się drukiem dwa tomy jego podręcznika „Zarys technologii metali”. W swoich podręcznikach wprowadzał nowe słownictwo techniczne, które częściowo sam tworzył.  On był m. in. twórcą słowa „obrabiarka”, dzisiaj powszechnie używanego w języku polskim.

Do Grudziądza przybył w 1920 r. i zamieszkał przy ul. Radzyńskiej 32, obejmując od 6 września tego roku stanowisko dyrektora PSBM. Sam uczył dwóch przedmiotów: mechaniki i technologii. W szkole udało mu się zatrudnić jako nauczycieli kilku znanych grudziądzkich inżynierów, wśród nich: Zygmunta Boberskiego i Stanisława Szepetysa. Powołał też do życia dwie organizacje: Radę Opiekuńczą PSBM (Komitet Rodzicielski) i Towarzystwo Przyjaciół Uczniów PSBM. Udało mu się też wybudować nowy budynek dla warsztatów szkolnych.

W 1925 r. pod jego redakcją ukazała się drukiem w Grudziądzu „Ilustrowana Jednodniówka Pamiątkowa z okazji Propagandowej Wystawy Szkolnictwa Zawodowego”. W latach 1929—1930 był dodatkowo wizytatorem szkolnictwa zawodowego w Kuratorium Okręgu Szkolnego Pomorskiego w Toruniu, a około 1930 r. członkiem Okręgowej Komisji Dyscyplinarnej przy tym Kuratorium. Opublikował m. m. w miesięczniku krakowskim „Język Polski” (1923), recenzję drugiej  części pracy inż. Kazimierza Stadmüllera „Słownictwo rzemieślnicze” (Kraków 1922), oraz napisał i wydał szereg dalszych podręczników: „Zarys technologii drewna” (1924), „Obrabiarki i narzędzia do metali” (t. l -. 1929, t. 2 - 1932) i „Zarys wiadomości o metalach” (1929, wyd. II - 1936).

Z jego inicjatywy PSBM w dniu 8 listopada 1930 r. obchodziła 10-lecie swojej działalności. Z okazji tej rocznicy Prezydent R. P. Ignacy Mościcki odznaczył inż. E. Herzberga Orderem Polonia Restituta.

W 1935 r. przeszedł na emeryturę i wyjechał z Grudziądza. W 1939 r. ukazał się jeszcze drukiem tom III jego podręcznika. „Obrabiarki i narzędzia do metali”.

Niektóre jego podręczniki były drukowane w Zakładach Graficznych i Wydawniczych W. Kulerskiego w Grudziądzu.

Inż. Edward Herzberg nie ma „szczęścia” do biografów. Nazwisko jego dotychczas nie trafiło do encyklopedii, słowników biograficznych czy słowników ludzi związanych z techniką.... . Pomijają jego nazwisko, poza wzmiankami, grudziądzkie wydawnictwa regionalne. W miarę pełne jego życiorysy zostały opublikowane: w cyklu „Ludzie dawnego Grudziądza” („IKP”, 1984, nr 112), oraz w „Słowniku biograficznym Pomorza Nadwiślańskiego” [Gdańsk 1994, t. II, s. 198]. Autorem obu życiorysów jest S. Poręba.

Inż. Edward Herzberg zmarł 5 maja 1944 r. w Warszawie.

 

Literatura:

S. Poręba, Ludzie dawnego Grudziądza. Inż. Edward Herzberg (1875-1944), „IKP” [ABC], 1984, nr 112, s. 6.

S. Poręba, Herzberg Edward (1875-1944)..., [w]: „Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego“, Gdańsk 1994, t. II, s. 198 (lit.).

[M Sadowski], Prof. inż. Edward Herzberg (2 VI 1875 – 5 V 1944), [w:] 50 [Pięćdziesiąt] lat Państwowej Szkoły Budowy Maszyn w Grudziądzu. III Zjazd Absolwentów – 18 września 1971 r., Grudziądz 1971, ss. 7 (fot.) - 8.

Książka w zbiorach Zbigniewa Zawadzkiego (Grudziądz)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


(L.B.S.)

Redakcja: Tadeusz Rauchfleisz, KMDG. Logo KMDG wykonał Grzegorz Rygielski.