Biuletyn

Koła Miłośników

Dziejów Grudziądza

Rok III: 2005                                      Numer 28 (67)

Data odczytu:19.10.2005                    Data wydania:19.10.2005

 

Eugeniusz Chmielewski

 

Rozwój motoryzacji w Grudziądzu

w 1. połowie XX wieku.

O rozwoju samochodu zdecydowało zbudowanie w 1885 roku przez Gottfrieda Daimlera szybkobieżnego silnika spalinowego. Pierwsze samochody przypominały powozy konne. Silnik umieszczony był z przodu bądź z tyłu za siedzeniem. Poważny postęp w dziedzinie budowy silników wprowadził Peugeot, zastosowując gaźnik po raz pierwszy do wytwarzania mieszanki wybuchowej. Benzowi natomiast zawdzięczamy zastosowanie iskry do zapalania tej mieszanki. W większości państw europejskich powstawały zakłady produkujące samochody. Dominowały w tej dziedzinie Niemcy, Anglia, Włochy i Stany Zjednoczone. W tych ostatnich Henry Ford zakłada Fabrykę, która w 1908 roku podjęła seryjna produkcję a od 1913 roku produkcję masową. Ford model T był samochodem produkowanym w największych ilościach. Do 1927 roku wyprodukowano 15 milionów egzemplarzy tego modelu . Przy tak dużej produkcji był to jednocześnie najtańszy samochód. Niektóre źródła określają jego najniższą cenę na 350 dolarów za jeden egzemplarz.

Po odzyskaniu niepodległości motoryzacja w Polsce znajdowała się w powijakach. Posiadanie własnego samochodu należało do rzadkości. Zgodnie z założeniami po 1920 roku powstało w Polsce kilka montowni samochodowych znanych firm zagranicznych, jak na przykład General Motors.


Pierwszą była nieduża montownia Forda w Warszawie, montującą w latach 1926-28 samochody osobowe typu T i półciężarowe TT. Montownię zlikwidowano po zmontowaniu kilkuset samochodów. Znacznie większą była montownia firmy General Motors,  w której składano 4 i 6 cylindrowe osobowe i półciężarowe marki chevrolet. Liczba samochodów była zmienna w latach i wynosiła w 1928 roku ok. 1000 samochodów osobowych i ok. 80 ciężarowych, W 1931 roku ilość zmontowanych samochodów spadła do ok. 1000 sztuk, po czym pracę przerwano.

Trzecią montownią była w Warszawie montownia Citroena, w której zmontowano w latach 1930-32 ok. 700 samochodów osobowych.

Czwarta i ostatnia firma Praga po zmontowaniu kilkudziesięciu samochodów osobowych w Oświęcimiu, zaprzestała działalności z braku zainteresowania tymi samochodami.

Stopniowo rozwijano własny przemysł samochodowy. Jednak stopień motoryzacji zaliczał się w Polsce do niższych w Europie. Czynnikiem hamującym rozwój motoryzacji, oprócz systemu podatkowego był zły stan dróg oraz wysoka cena samochodu. Niestety brak danych co do ilości samochodów w Grudziądzu w pierwszych trudnych latach po 1920 roku. Zachowany spis numerów rejestracyjnych samochodów oraz nazwiska i adresy właścicieli pochodzi z 1928 roku. Rejestr zawierał 170 samochodów (łącznie z ciężarowymi) W 1938 roku ilość mieszkańców wzrosła do przeszło 5 400. Według danych Rocznika Statystycznego z 1938 roku na 10 000 ludności przypadało około. 35 samochodów. Wskaźnik ten pięciokrotnie przekraczał średnią krajową. Odpowiednik dzisiejszego „malucha” fiata 126 p, licencyjny „polski” fiat 508” z silnikiem o mocy 20 KM i pojemności skokowej 995 cm3, kosztował w 1936 roku 54 000 złotych.

Jednym z pierwszych i najdłużej prowadzącym firmę samochodową w Grudziądzu, był od 1912 roku do połowy lat trzydziestych inż. M. Nähring. Jego przedsiębiorstwo samochodowe od początku istnienia, zajmowało się sprzedażą nowych i używanych samochodów osobowych, naprawą samochodów i motocykli, wulkanizacją, sprzedażą benzyny, części zamiennych, szkoleniem kierowców, prowadzeniem taksówek, wypożyczaniem


samochodów i garaży. Jego siedziba początkowo mieściła się przy ulicy Wybickiego 45. Po 1913 roku M. Nähring nabył posiadłość po drukarni Wiktora Kulerskiego przy Al. 25. Stycznia (obecnie parking samochodowy).

Inicjatorem i założycielem pierwszej na Pomorzu organizacji skupiającej kierowców samochodowych był p. Feliks Balon. Już w 1919 roku staje się właścicielem dwóch taksówek. Po 1920 roku zakłada własne przedsiębiorstwo „Automobile” przy ulicy Mickiewicza 23 obecnie 25. W 1927 roku firma dysponuje siedmioma taksówkami, prowadzi wypożyczalnię samochodów, warsztat samochodowy, szkołę kierowców, sklep części zamiennych i przedstawicielstwo sprzedaży opon firmy „Good year”.

W dniu 1. listopada 1923 r. zakłada „Klub Szoferów na Pomorze" z siedzibą w Grudziądzu. Przez dwa pierwsze lata pełnił funkcję prezesa, sekretarzem został Leon Felski, skarbnikiem Franciszek Bossard. Klub liczył w dniu założenia 18 członków. Zgodnie ze statutem celem Klubu było: urządzanie kursów odczytów, pogadanek, prowadzenie biblioteki, abonament czasopism fachowych np. ”Szofer Polski”, utrzymywanie życia kulturalnego, udzielanie porad prawnych i udzielanie zapomóg w razie śmierci. Podobne kluby powstały nieco później w Toruniu, Starogardzie, Chojnicach, Wejherowie i Gdyni. W 1926 roku Klub przeniesiono do Torunia, W 1930 roku Klub obejmował już 15 miast na. Pomorzu i zdecydowano o jego centralizacji ze Związkami Ziem Zachodnich. Powstało „Zrzeszenie Związku Zawodowych Automobilistów Ziem Zachodnich Rzeczypospolitej Polskiej z siedzibą w Poznaniu. Członkowie Klubu Szoferów w Grudziądzu w 1930 r. zorganizowali oddział „Związku Właścicieli Dorożek Samochodowych”. Prezesem został Józef Smeja, sekretarzem J. Szczygieł.

W marcu 1936 roku Feliks Balon zorganizował protest zrzeszonych w „Związku Właścicieli Dorożek Samochodowych” wobec wysokich podatków i kosztów eksploatacji”. Taksówkarze ciągnęli przez miasto kilka samochodów przystrojonych czarną krepą, W wyniku negocjacji w Starostwie w Toruniu, zwrócono tablice rejestracyjne samochodów, które zostały wycofane za zaległe podatki.


Klub Szoferów w Grudziądzu posiadał własny sztandar. Na jednej stronie sztandaru widniał napis „Klub Szoferów na Pomorze w Grudziądzu”, w pośrodku emblemat przedstawiający glob ziemski z kierownicą, na wysokości równika opasany oponą samochodową. Na drugiej stronie była postać patrona kierowców św. Krzysztofa z Dzieciątkiem na tle grudziądzkiej starówki. Sztandar ten przetrwał zawieruchę wojenną lecz zaginał w latach późniejszych.

Ze wzrostem liczby samochodów w Grudziądzu powstawały prywatne szkoły kierowców, warsztaty samochodowe. Jedno z ogłoszeń zamieszczonych w informatorze miasta Grudziądza z 1927 roku, brzmi „Nowoczesne kursy samochodowe zatwierdzone przez Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, Kurs trwa 3 miesiące. Specjalne kursy dla. Zawodowych szoferów, kursy dla pań, panów i oficerów. Po ukończeniu kursu, egzamin przez Komisja Wojewódzką, w Toruniu. Po złożeniu którego, każdy uczeń otrzymuje prawo jazdy na całą, Rzeczypospolitą Polską”. Oto najbardziej reklamowana firmy samochodowe i warsztaty z lat trzydziestych:

Bernard Mroczyński ulica Mickiewicza 44-48 (róg ul. M. Piłsudskiego).

Franciszek Lipiński ul. Mickiewicza 19.

Paweł Jurkiewicz ul Wąska 15.

Karol Domke, ul. marsz, F Focha.

 

(L.B.S.)

Redakcja: Tadeusz Rauchfleisz, KMDG. Logo KMDG wykonał Grzegorz Rygielski.