B I U L E T Y N

F. Szymański

KOŁA MIŁOŒNIKÓW DZIEJÓW GRUDZIĽDZA

 

KLUB „CENTRUM” SPÓŁDZIELNI MIESZKANIOWEJ

R. VII:2009                                                               Nr 11 (203)

 Data odczytu:  18.3.2009                   Data wydania: 18.3.2009 

============================================

763. spotkanie

Studium Wiedzy „Życie i działalnoœć ks. dr ppłk Władysława Łęgi (1889-1960)”.

Wykład IV: mgr Stanisław Poręba

 

Franciszek Szymański (1905-1945) –

 ilustrator prac ks. Wł. Łęgi

˜˜˜

Franciszek Tomasz Szymański (1905-1945), nauczyciel, artysta malarz.

Urodził się 26 kwietnia 1905 r., w Płowężu, w powiecie brodnickim, w rodzinie rolniczej, z ojca Bernarda, działacza plebiscytowego na Powiœlu i matki Berty z Lipowskich.

Po ukończeniu szkoły ludowej rozpoczšł naukę w Państwowym Seminarium Nauczycielskim w Grudzišdzu.

Po zdaniu matury w czerwcu 1923 r., rozpoczšł pracę jako nauczyciel Szkoły Powszechnej nr 5 w Grudzišdzu,

W roku 1924 został skierowany do pracy w szkole powszechnej w Lidzbarku Welskim. W 1928 r. ukończył Wyższy Kurs Nauczycielski w Warszawie, w klasie rysunku i robót ręcznych.

Od 1 wrzeœnia 1929 r. podjšł ponownie pracę w Szkole Powszechnej nr 5 im. Karola Marcinkowskiego w Grudzišdzu, jako nauczyciel rysunku i robót ręcznych.


W latach 1929-1932 uczęszczał do Pomorskiej Szkoły Sztuk Pięknych w Grudzišdzu, na semestry popołudniowe, u prof. Wacława Szczeblewskiego (1888-1965), którš ukończył w 1932 r. z wyróżnieniem.

Pracujšc nadal w Szkole im. K. Marcinkowskiego, w roku szkolnym 1933/34 pełnił funkcję kierownika tej szkoły, a od 1934/35 kierownika Centralnej Pracowni Robót Ręcznych i Rysunku. Od 1935/36 uczył też rysunku technicznego w Publicznej Szkole Dokształcajšcej nr 1 w Grudzišdzu. W dniu 2 czerwca 1937 r., jako eksternista zdał egzamin państwowy dla nauczycieli szkół œrednich, przed Komisjš Ministerstwa W. R. i O. P. w Warszawie, zdobywajšc uprawnienia do nauczania przedmiotów zawodowych w szkołach œrednich.

Szymański był wszechstronnym plastykiem w zakresie grafiki, malarstwa i rzeŸby. Wystawiał swe prace na dorocznych wystawach, organizowanych przez Pomorskš Szkołę Sztuk Pięknych w Grudzišdzu i Gdyni oraz wystawach malarzy pomorskich w Toruniu, Bydgoszczy i Grudzišdzu.

Za eksponowane prace plastyczne otrzymał szereg nagród i wyróżnień. W 1935 r. brał udział w plenerze letnim w Liceum w Krzemieńcu, zorganizowanym przez art. mal. Bolesława Cybisa (1895-1957), pod patronatem Ministerstwa W. R. i O. P. dla nauczycieli rysunków..

Brał też udział w dorocznych letnich plenerach malarskich w Karwi, Jastrzębiej Górze, Chłapowie i Cetniewie. Był wielkim miłoœnikiem folkloru kaszubskiego

W zakresie ludowej sztuki kaszubskiej współpracował z art., mal. Teodorš Gulgowskš (1860-1931) i nauczycielem, twórcš ludowym Leonardem Brzezińskim (1904-1984), z Grudzišdza

Podczas plenerów malarskich zebrał bogaty zbiór wzorów zdobnictwa kaszubskiego, które wzbogacił nowš własnš kompozycjš.


Szymański był wielkim miłoœnikiem zabytków Grudzišdz i okolic, które przedstawiał na swych licznych pracach malarskich i graficznych.

Jest autorem naukowego opracowania graficznego rekonstrukcji zamku grudzišdzkiego i murów miejskich. Wygłaszał też publiczne odczyty o zabytkach i historii miasta Grudzišdza (ogłoszenia w prasie).

Wykonał cykl kolorowych grafik pt. „Wiejskie koœcioły na Ziemi Chełmińskiej”. Zajmował się również heraldykš na Pomorzu. Zebrał i opracował graficznie i naukowo wiele znaków heraldycznych rodzin historycznie zwišzanych z Pomorzem.

Współpracował z ks. Łęgš (1889-1960), wykonujšc szereg rysunków graficznych do jego prac naukowych.

W czerwcu 1938 r. był organizatorem grupy młodzieży grudzišdzkich szkół na Zlot Młodzieży Wielkiego Pomorza, pod hasłem „Gryf w służbie Orła”. Według jego scenariusza i projektu, grudzišdzka grupa młodzieży wystawiła obraz „Mikołaj z Ryńska”.

Decyzjš Kuratorium Pomorskiego w roku szkolnym 1938/39 został przeniesiony na stanowisko nauczyciela w Państwowym Gimnazjum w WšbrzeŸnie, gdzie uczył do wybuchu wojny w 1939 r. Ze względu na stan zdrowia zwolniony był z obowišzku służby wojskowej.

Z odznaczeń posiadał: Medal 10-lecia Niepodległoœci (1930), Srebrny Krzyż Zasługi (1938) i Medal 10-lecia Służby Państwowej (1938).

W paŸdzierniku 1939 r. za odmowę pracy w szkole niemieckiej w WšbrzeŸnie został aresztowany przez Niemców i uwięziony. W 1940 r. ze względu na stan zdrowia został zwolniony i skierowany do pracy w administracji miasta WšbrzeŸna.

Po wyzwoleniu miasta WšbrzeŸna w 1945 r. już w marcu przystšpił Szymański do organizowania nauki w wšbrzeskim gimnazjum.


W tym czasie w wyniku prowokacji został internowany przez NKWD i wywieziony do Charkowa, gdzie zmarł 6 czerwca 1945 r..

Szymański był żonaty z Monikš Markowskš. Córka - Renata Malottke (ur. w 1930). Brat - Kazimierz Karol Szymański (1903-1972), nauczyciel, muzyk, działacz społeczny na niwie muzycznej i badacz dziejów Grudzišdza.

Edwin Brzostowski.                          Biogram napisany w dn. 30 V 1989 r. Jego kopia przekazana mgr S. Porębie do wykorzystania w cyklu „Ludzie dawnego Grudzišdza” („IKP”).

Literatura:

4Historia szkoły w latach 1883 – 2003. Kalendarium, [WšbrzeŸno 2003], s. 11.

4P. Klugowski, Pomorska Szkoła Sztuk Pięknych Wacława Szczeblewskiego w Grudzišdzu (1922-1933), Toruń 1985 (Praca magisterska, UMK, Toruń), s. 35, 36, 38-40, 42, 84 (nr 27), 112 (fot.), 115 (fot.).

4Wł. Łęga, ks., Grudzišdz. Dzieje i kultura, [Włocławek] 1950, s. 55, 59, 66 (rys.).

4 [M. Milan, K. Skolimowski, A. Tarczyński], 25 lat w Polsce Ludowej. Liceum Pedagogiczne w Grudzišdzu, Warszawa 1969, s. 145 [1923, poz. 16].

4A. Nowicki, Radzyn dawniej a dziœ! Z okazji Uroczystoœci Jubileuszowych 700-lecia M. Radzyna, dn. 3 VII 1934 r. Napisał..., [Grudzišdz] 1934, okł. [rys.], s. 46 [rys.].

4 R. Ostrowska, I. Trojanowska, Bedeker kaszubski [Gdańsk 1974], s. 165.

4 S. Poręba, Ludzie dawnego Grudzišdza. Franciszek Szymański (1905-1945), „Ilustrowany Kurier Polski” [wyd. 1], 1991, nr 155, s. 4.

4 W. Steffen, Moja droga przez życie, Olsztyn 1976, s. 149.

4 A. Wajler, Życie Kulturalne. Grudzišdz w latach międzywojennych. Katalog wystawy, Grudzišdz [1987], s. nlb.[14], poz. 293-304.

4 Informacje: Edwin Brzostowski (Grudzišdz).


 

Rysunki Fr. Szymańskiego

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

(L.B.S.)

Redakcja: Tadeusz Rauchfleisz, KMDG. Logo KMDG wykonał Grzegorz Rygielski.

Fotografia Fr. Szymańskiego i rysunki - ze zbiorów Zbigniewa Zawadzkiego